Инсанлар ичюн ёл тутмакъ къыйын олгъан экстремал я да муреккеп муитлерде аньаневий копчекли я да изли роботлар ернинъ зайыф уйгъунлашувы ве тургъунсызлыгъы себебинден сыкъ-сыкъ муим сынавларгъа расткелелер. Алты аякълы роботлар озьлерининъ уникаль биомиметик къурулыш дизайны ве алты механик аякъларынынъ координациялы арекети иле йыкъыкъ ерлерде, къапалы ерлерде, атта агъырлыкъсыз муитлерде истиснаий харекетлилик ве вазифени беджерюв имкянларыны косьтере, махсус муитте етекчи технологиягъа чевириле.
Алты аякълы къурулышнынъ бионик имтиязлары: тургъун ве эгильмели мувазене
Алты аякълы роботларнынъ дизайны табиатта булунгъан таракан ве орюмчек киби бугъумлы аякълылардан ильхам ала. Бу махлюкълар бош топракъта, къая ярыгъында ве атта вертикаль диварларда самимий арекетни сакъламакъ ичюн чокъ-аякълы контакт ве динамик агъырлыкъ меркезини ерлештирювден файдаланалар. Алты аякълы роботларгъа бу эсас хусусиет мирас къалгъан: эгер бир я да эки аякъны маниа къапатса, къалгъан дёрт аякъ алгоритмлер вастасынен озь юришини керчек вакъытта уйгъунлаштыра биле, робот йыкъылмасын деп, тургъун учькошели ярдымджы къурулышны (боджеклернинъ «штатив юришине» бенъзей) мейдангъа кетире. Эксперименталь малюматларгъа коре, 30 градус эгильмели чамурлы энишликлерде я да диаметри тек 15 см олгъан боруларда алты аякълы роботнынъ кечюв тезлиги дёрт аякълы роботнынъ кечюв тезлигинден 40%, копчекли роботнынъ кечюв тезлигинден исе 70% зиядедир.
Даа муим шей шунда ки, алты аякълы къурулышнынъ артыкъчалыгъы роботкъа экологиягъа истиснаий уйгъунлашув къабилиетини бере. Меселя, къалдыкъларны къыдырув ве къуртарув сценарийи боюнджа, эгер бир аякъ чарпышмадан зарарланса, система юкни автоматик суретте янъыдан болип, о аякънынъ башта ташыгъан агъырлыгъынынъ 30%-ни къалгъан беш аякъкъа кечире ве динамик юриш планлаштырувы вастасынен илериге девам эте биле (меселя, невбетнен чокъ{g}le2 ho}le}le{g}le сюйрекленмек). Бу «зараргъа даянув» къабилиетине шимдики вакъытта роботларнынъ чокъусы иришмек къыйындыр.
Махсус муитлерде амелий тешкерюв: къутуплы регионлардан терен космоскъадже
Алты аякълы роботларнынъ къыймети чешит экстремал сценарийлерде исбатланды. Арктикадаки ильмий экспедициялар вакътында Канаданынъ араштырмаджылар группасы инфракъырмызы термовизуализация ве буз бургъулав модулинен донатылгъан «Полярный гексапод» роботыны ишлеп чыкъты, -40 градуста бузлап къалгъан тундра ве буз ярыгъыны мувафакъиетли кечип, буз асты голь микроб джемиетлерининъ нумюнелерини топлады. Дронларны къулланмакъ алчакъ араретлер себебинден батареянынъ омюрини кескин тюшюрмеге кетиреджек эди, инсан операторларына ишанмакъ исе аязлав хавфыны догъураджакъ эди.
Янаякъларны араштырув саасында Япониянынъ Токио университетинден кельген «Вулкан» алты аякълы роботы, юксек-араретли иритиджи къабукънен (300 градус юзю араретине даянмагъа къабилиетли ) ве газ датчиклери массивинен донатылгъан, фааль кварцлы диоксид малюматларыны топламакъ ичюн, четлерине терен кирди. Онынъ алты аягъында гидравлик ёлнен дымлангъан ерлештирювлер бар, олар атылгъан вулкан кульлери ве къалдыкъларынынъ тесири алтында мувазенени темин этелер. Копчекли техника бойле муитлерде копчеклерге къалдыкълар ерлешюви себебинден къапкъангъа пек сезиджидир.
Даа да перспективли космик къулланмалардыр. Шимди НАСА тарафындан сынавдан кечирильген «Ай алты аякълы» прототипининъ алчакъ тартышма (Ернинъ тартышма кучюнинъ 1/6 къысмы) ичюн оптималь юриш алгоритми бар. Эр бир аякъ чекильген анкернен донатылгъан. Бир адым вакътында робот янындаки аякъны арекет этмек ичюн котермезден эвель, башта беденни лягерьнен пеките, айнынъ йымшакъ топрагъы себебинден тайып кетювнинъ огюне кече. 2023 сенеси кечирильген импульслер робот импульсли ай топрагъындан япылгъан 25 градус энишликке «Аполлон» ай роверинден учь кере зияде семерели чыкъкъаныны косьтере, айны вакъытта сонъкисининъ энергиясынынъ тек беште бирини -сарф эте.
Техникий тарлыкълар ве келеджек чыкъышлар .
Алты аякълы роботлар озь перспективаларына бакъмадан, оларнынъ огюнде даа учь буюк вазифе турмакъта: Биринджиси, муреккеп муитлерде акъикъий-вакъыт къарар-къабул этмекнинъ басымы. Адеттеки идаре алгоритмлери айны вакъытта йымшакъ ерлерге, ер устюндеки маниаларгъа ве динамик бозувларгъа (ель ве сув киби) расткельгенде кечикювлерни коре билелер. Экинджиден, энергия теминатынынъ сынъырланмасы. Юксек-юклю арекет, хусусан терен космик я да тышкъы зарядсыз ер асты муитлеринде, батареянынъ къуветине сонъ дередже юксек талаплар къоя. Учюнджиден, масраф ве миниатюризация арасындаки чатышма. Шимдики юксек-алты аякълы роботларнынъ фияты, адет узьре, миллион доллардан зиядедир, бу исе буюк-масштаблы ерлештирювни сынъырлай.
Академия бу меселелерни чезмек ичюн бир къач янъылыкълар теклиф этти. Меселя, терен пекитюв огренювлеринен бирлешкен «адаптив юриш двигатели» роботларгъа чешит ерлерде миллионларнен тесирлешювлерни импульслемек ёлунен оптимал арекет стратегияларыны мустакъиль шекильде огренмеге имкян бере. Эгилимли биомиметик материаллардан (карбон лифли бионик тендонлар киби) къулланув аякъларнынъ агъырлыгъыны эксильте, айны вакъытта урулувгъа къаршы турувны яхшылаштыра. Ве модуль энергиясы дизайны (интеграль микро-ядер батареялары я да кунеш пленкалары киби) батареянынъ омюрини узата.
Материаллар акъкъында илим, суний интеллект ве идаре этюв назариеси саасындаки илерилевлернен алты аякълы роботлар яваш-яваш «махсус алетлерден» махсус муитлерде арекетлер япмакъ ичюн «универсаль платформаларгъа» чевириледжеги огюнде корюне. Терен-денъиз гидротермал агъызларында омюрни араштырмакъ олсун, атом электростанциясы къазаларындан сонъ радиация зоналарыны темизлемек олсун, я да Марс базасы къурулгъанда махсулатлар ташув олсун, бу «алты-аякълы араштырмаджы» инсанларнынъ когнитив сынъырларыны кенълештирмеге ярдым этмек ичюн эсас шерик оладжакъ.
